{"id":10630,"date":"2017-04-03T22:27:31","date_gmt":"2017-04-03T20:27:31","guid":{"rendered":"http:\/\/fundacjaoda.pl\/?page_id=10630"},"modified":"2017-04-03T23:46:38","modified_gmt":"2017-04-03T21:46:38","slug":"podroze-wolominiakow-wietnam","status":"publish","type":"page","link":"http:\/\/fundacjaoda.pl\/?page_id=10630","title":{"rendered":"Podr\u00f3\u017ce Wo\u0142ominiak\u00f3w – Wietnam"},"content":{"rendered":"

\"Wietnam.jpg5\"<\/a>Zebranych w Izbie licznych go\u015bci przywita\u0142a Danusia Michalik. Poinformowa\u0142a o dw\u00f3ch projektach, kt\u00f3re b\u0119d\u0105 realizowane w Izbie w nadchodz\u0105cych miesi\u0105cach i zaprosi\u0142a zebranych na wydarzenia, kt\u00f3re w ich ramach odb\u0119d\u0105 si\u0119 w Izbie. Nast\u0119pnie Ania Machowska, w zast\u0119pstwie Leszka Patejuka, przytoczy\u0142a kilka ciekawostek na temat Wietnamu, por\u00f3wnuj\u0105c je z polskimi realiami.
\nW podr\u00f3\u017c do Wietnamu zabra\u0142 zebranych w Izbie go\u015bci pan Artur Markiewicz, kt\u00f3ry podzi\u0119kowa\u0142 Danusi Michalik za zaproszenie oraz swojej \u017conie, pani Miros\u0142awie, za ogromny wk\u0142ad w przygotowanie prezentacji i wr\u0119czy\u0142 obu paniom wi\u0105zanki kwiat\u00f3w. By\u0142 to bardzo serdeczny i mi\u0142y gest, kt\u00f3ry ju\u017c na wst\u0119pie wprowadzi\u0142 zebranych w wyj\u0105tkow\u0105 atmosfer\u0119 tego spotkania.
\nPrzygotowana przez pa\u0144stwa Markiewicz\u00f3w prezentacja sk\u0142ada\u0142a si\u0119 z dw\u00f3ch cz\u0119\u015bci. Pierwsza by\u0142a po\u015bwi\u0119cona trasie przebytej przez pana Artura \u2013 z Sajgonu do Hanoi i z powrotem. Druga cz\u0119\u015b\u0107 zawiera\u0142a szereg cennych informacji o Wietnamie \u2013 jego religii, rolnictwie, kuchni, zakupach, turystycznych atrakcjach.
\n\"ratusz\"<\/a>Cz\u0119\u015b\u0107 pierwsza rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 zwiedzaniem Sajgonu, a w\u0142a\u015bciwie H\u1ed3 Ch\u00ed Minh, bo tak od 1976 r. nazywa si\u0119 by\u0142a stolica francuskiej kolonii, jak\u0105 by\u0142y Indochiny Francuskie. Miasto otrzyma\u0142o swoj\u0105 nazw\u0119 po upadku Wietnamu Po\u0142udniowego, na cze\u015b\u0107 lidera p\u00f3\u0142nocnowietnamskich komunist\u00f3w H\u1ed3 Ch\u00ed Minha. Zwiedzanie miasta rozpocz\u0119\u0142o si\u0119 od ratusza z 1908 r., okaza\u0142ego gmachu zbudowanego na podobie\u0144stwo ratusza paryskiego, obecnie zaadoptowanego na siedzib\u0119 Komitetu Ludowego Miasta. I w tym miejscu pan Artur wyja\u015bni\u0142, \u017ce socjalizm wyst\u0119puje ju\u017c tylko w nazwie kraju. Obecnie w Wietnamie mamy do czynienia z dzikim kapitalizmem, nastawionym wy\u0142\u0105cznie na zysk. Kapitalizm jest te\u017c tutaj religi\u0105 – je\u015bli kto\u015b si\u0119 w Wietnamie modli, to zazwyczaj o pieni\u0105dze. My\u015bl przewodni\u0105 socjalizmu mo\u017cna dostrzec jedynie na plakatach pe\u0142nych hase\u0142, r\u00f3wnie\u017c nam dobrze znanych z czas\u00f3w PRL.
\nHistorycznym i kulturalnym sercem Sajgonu jest Plac Lam Son. Znajduj\u0105 si\u0119 przy nim spektakularne dla historii miasta budowle, takie jak Hotel Continental Sajgon z 1880r., kt\u00f3ry stanowi cz\u0119\u015b\u0107 historii dawnego Sajgonu, gdzie w czasach \u015bwietno\u015bci mieszka\u0142 brytyjski pisarz Graham Green, a w okresie wojny wietnamskiej sta\u0142 si\u0119 miejscem spotka\u0144 dziennikarzy i oficer\u00f3w.
\n\"opera\"<\/a>Opera w Sajgonie usytuowana jest w XIX-wiecznym budynku, zaprojektowanym przez francuskiego architekta Ferreta Fugena. Jego charakterystycznym elementem s\u0105 granitowe schody, liczne \u0142uki oraz ogromne, bogato zdobione \u017cyrandole. Sala opery jest w stanie pomie\u015bci\u0107 oko\u0142o 800 os\u00f3b.
\nNotre Dame to najokazalszy ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki w Sajgonie. Wybudowano go w stylu neoroma\u0144skim w latach 1863 \u2013 1880 z materia\u0142\u00f3w ca\u0142kowicie sprowadzonych z Francji. Czerwona ceg\u0142a zosta\u0142a przywieziona z Marsylii, cz\u0119\u015bciowo zachowa\u0142y si\u0119 oryginalne francuskie p\u0142ytki w posadzce, a pi\u0119kne witra\u017ce pochodz\u0105 z Chartres.
\n\"poczta\"<\/a>Poczta G\u0142\u00f3wna to imponuj\u0105cy gmach z fasad\u0105 z 1880r. ozdobion\u0105 khmerskimi i francuskimi fryzami, do dzi\u015b jest czynnym urz\u0119dem pocztowym. Na uwag\u0119 zas\u0142uguje wysokie sklepienie, kt\u00f3re zaprojektowa\u0142 Gustave Eiffel oraz zachowane wewn\u0105trz okaza\u0142e mapy \u015bcienne. Na zako\u0144czenie wizyty w Sajgonie zobaczyli\u015bmy zdj\u0119cia nowoczesnych budowli, symboli rozwijaj\u0105cego si\u0119 pr\u0119\u017cnie Wietnamu.
\n\"pulapka\"<\/a>70 km na p\u00f3\u0142nocny zach\u00f3d od Sajgonu znajduj\u0105 si\u0119 tunele C\u1ee7 Chi. Pierwotna d\u0142ugo\u015b\u0107 tych tuneli si\u0119ga\u0142a ponad 200 km, ale do dzi\u015b zachowa\u0142o si\u0119 tylko 120 km. Tunele zosta\u0142y wybudowane przez Wietkong podczas wojny w Wietnamie na 3 g\u0142\u0119boko\u015bciach i ich konstrukcja by\u0142a w stanie wytrzyma\u0107 ci\u0119\u017car 50 tonowego czo\u0142gu. Wej\u015bcia do tuneli by\u0142y zamaskowane, a ich rozmiar by\u0142 dostosowany do drobnej budowy Wietnamczyk\u00f3w. Aby m\u00f3c je penetrowa\u0107 Amerykanie stworzyli specjalny oddzia\u0142 tzw. szczur\u00f3w tuneli, sk\u0142adaj\u0105cy si\u0119 z \u017co\u0142nierzy armii ameryka\u0144skiej, australijskiej i nowozelandzkiej, \u017co\u0142nierzy o drobnej budowie cia\u0142a, kt\u00f3rych zadaniem by\u0142o zapuszczanie si\u0119 w g\u0142\u0105b sieci tuneli Wietkongu. W tunelach znajdowa\u0142y si\u0119 szpitale, kuchnie, sypialnie, sale konferencyjne i arsena\u0142y. Z tych w\u0142a\u015bnie tuneli w 1968 roku Wietkong zaatakowa\u0142 Sajgon. Obecnie pe\u0142ni\u0105 rol\u0119 muzeum, w kt\u00f3rych przechowywane s\u0105 \u015bwiadectwa okrucie\u0144stw tej wojny \u2013 wymy\u015blonych zar\u00f3wno przez Wietnamczyk\u00f3w (pu\u0142apki), jak i przez Amerykan\u00f3w (pociski).
\n\"kogutki\"<\/a>Z po\u0142udnia Wietnamu (podr\u00f3\u017c samolotem) pan Artur zabra\u0142 zebranych na p\u00f3\u0142noc kraju i przybli\u017cy\u0142 jedn\u0105 z najwi\u0119kszych atrakcji Wietnamu – Zatok\u0119 Ha Long (Zatoka L\u0105duj\u0105cego Smoka), kt\u00f3ra jest odnog\u0105 Zatoki Tonki\u0144skiej. W 1994 r. UNESCO umie\u015bci\u0142o j\u0105 na Li\u015bcie \u015awiatowego Dziedzictwa. Legenda przypisuje jej powstanie zakochanemu w napotkanej na pla\u017cy dziewczynie smokowi, kt\u00f3ry tak d\u0142ugo t\u0142uk\u0142 o przybrze\u017cne ska\u0142y ogonem, a\u017c zdoby\u0142 jej serce. Na powierzchni r\u00f3wnej 1500 km\u00b2 rozsianych jest 1969 skalistych wysp i wysepek. Wietnamczycy wierz\u0105, \u017ce to liczba symboliczna, poniewa\u017c pokrywa si\u0119 z rokiem \u015bmierci Ho Chi Minha. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 wysp ma form\u0119 wapiennych s\u0142up\u00f3w wy\u0142aniaj\u0105cych si\u0119 wysoko ponad powierzchni\u0119 wody. Wapienne pod\u0142o\u017ce sprzyja r\u00f3wnie\u017c powstawaniu licznych jaski\u0144 i grot. Mg\u0142a spowijaj\u0105ca rano i wieczorem Zatok\u0119 nadaje temu miejscy aur\u0119 tajemniczo\u015bci. Mi\u0119dzy wyspami s\u0105 organizowane rejsy \u2013 od kilkugodzinnych do kilkudniowych, poniewa\u017c istnieje tu wiele miejsc nadaj\u0105cych si\u0119 do k\u0105pieli i biwakowania. Popularnymi formami zwiedzania s\u0105 \u0142odzie oraz kajaki.
\n\"Most\"<\/a>\"hanoi<\/a>Z Zatoki Ha Long pan Artur przeni\u00f3s\u0142 nas do Hanoi, od 1975 r. stolicy pa\u0144stwa i drugiego co do wielko\u015bci miasta Wietnamu, z pi\u0119kn\u0105 star\u00f3wk\u0105 i kolonialn\u0105 zabudow\u0105. Miasto rozci\u0105ga si\u0119 w delcie najwi\u0119kszej rzeki Wietnamu \u2013 Rzeki Czerwonej. W Hanoi i jego okolicy znajduje si\u0119 ok. 110 jezior. Zwiedzanie miasta rozpocz\u0119li\u015bmy od Jeziora Ho\u00e0n Ki\u1ebfm, czyli jeziora Odzyskanego Miecza, kt\u00f3re graniczy ze star\u00f3wk\u0105 i na \u015brodku kt\u00f3rego znajduje si\u0119 Nefrytowa \u015awi\u0105tynia. Z brzegu prowadzi do niej drewniany Most Wschodz\u0105cego S\u0142o\u0144ca, jeden z najcz\u0119\u015bciej fotografowanych obiekt\u00f3w w ca\u0142ym Wietnamie. Nefrytowa \u015awi\u0105tynia powsta\u0142a na pocz\u0105tku XIX wieku dla uczczenia osoby genera\u0142a Tran Hung Dao, niestrudzonego pogromcy Mongo\u0142\u00f3w. Dwie inne sale \u015bwi\u0105tyni po\u015bwi\u0119cone s\u0105 czci Van Xuong \u2013 opiekuna literatury oraz La To \u2013 patrona lekarzy. W jednym z pomieszcze\u0144 \u015bwi\u0105tyni przechowywany jest olbrzymi \u017c\u00f3\u0142w z\u0142owiony w jeziorze w 1968 r. Ma on ponad 2 m d\u0142ugo\u015bci, wa\u017cy 250 kg, a jego wiek szacuje si\u0119 na ponad 400 lat. By\u0107 mo\u017ce to w\u0142a\u015bnie ten \u017c\u00f3\u0142w pom\u00f3g\u0142 pewnemu rybakowi, kt\u00f3ry dawno temu pojawi\u0142 si\u0119 nad brzegiem jeziora. \u017b\u00f3\u0142w wy\u0142oni\u0142 si\u0119 z jeziora i wr\u0119czy\u0142 rybakowi magiczny, niezwyci\u0119\u017cony miecz, kt\u00f3rym \u00f3w pokona\u0142 wroga okupuj\u0105cego jego kraj. Dzielny rybak zosta\u0142 kr\u00f3lem i postanowi\u0142 zwr\u00f3ci\u0107 magiczny miecz \u017c\u00f3\u0142wiowi. Ale miecz postanowi\u0142 inaczej \u2013 przemieni\u0142 si\u0119 w z\u0142ocistego smoka i odlecia\u0142. Pan Artur nie omieszka\u0142 wysnu\u0107 \u015bmia\u0142ej hipotezy, \u017ce by\u0107 mo\u017ce to w\u0142a\u015bnie ten smok zamieszka\u0142 p\u00f3\u017aniej w Smoczej Jamie pod Wawelem, co niew\u0105tpliwie zacie\u015bni\u0142o w p\u00f3\u017aniejszych czasach wzajemne stosunki wietnamsko-polskie.
\n\"lalki<\/a>Wieczorow\u0105 por\u0105 pan Artur by\u0142 widzem w wodnym teatrze lalek, jednej z atrakcji dost\u0119pnej tylko w Wietnamie. Podstawowa r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy europejskimi teatrami lakowymi, a teatrem wietnamskim, polega na tym, \u017ce jako scena wykorzystywane jest lustro wody jeziora, rzeki lub stawu. Tematem przedstawie\u0144 s\u0105 przede wszystkim sceny z \u017cycia wsi. Na wodnej scenie cz\u0119sto pojawiaj\u0105 si\u0119 tak\u017ce motywy lw\u00f3w, smok\u00f3w, czy jednoro\u017cc\u00f3w, a tak\u017ce wiele innych bajkowych motyw\u00f3w. W ka\u017cdym przedstawieniu bierze udzia\u0142 oko\u0142o 100 lalek. Umiej\u0119tno\u015b\u0107 operowania lalkami aktorzy nabywaj\u0105 przez ca\u0142e \u017cycie, dlatego ten zaw\u00f3d przypisuje si\u0119 przede wszystkim m\u0119\u017cczyznom. Ka\u017cda lalka wa\u017cy od 5 do 15 kg, dlatego sekret operowania postaciami tkwi nie tylko w sile, ale te\u017c w wieloletnich umiej\u0119tno\u015bciach i do\u015bwiadczeniu. Teatr lalek powsta\u0142 ponad 1000 lat temu w delcie Rzeki Czerwonej i ta tradycja zachowa\u0142a si\u0119 do dnia dzisiejszego. Powsta\u0142 z tradycji plebejskiej i sta\u0142 si\u0119 kulturaln\u0105 wizyt\u00f3wk\u0105 Wietnamu.
\n\"mauzoleum\"<\/a>Kolejn\u0105 atrakcj\u0105 turystyczn\u0105 w Hanoi by\u0142o Mauzoleum Ho Chi Minha z zabalsamowanymi zw\u0142okami Ojca Wietnamu. Jest to okaza\u0142a budowla z granitu i marmuru wzniesiona na wz\u00f3r Mauzoleum Lenina w Moskwie. Wej\u015bcia g\u0142\u00f3wnego pilnuj\u0105 wartownicy, a we wn\u0119trzu panuje atmosfera skupienia i ciszy. Poza mauzoleum we wn\u0119trzu mo\u017cna zobaczy\u0107 ekspozycj\u0119 przedmiot\u00f3w osobistego u\u017cytku i dokument\u00f3w z czas\u00f3w rewolucji. Blisko mauzoleum znajduje si\u0119 ambasada polska, co jest niew\u0105tpliwie wyr\u00f3\u017cnieniem i symbolem ciep\u0142ych stosunk\u00f3w, jakie panowa\u0142y mi\u0119dzy tymi dwoma krajami w latach 70.
\n\"chata\"<\/a>Z Mauzoleum go\u015bcie \u201epow\u0119drowali\u201d do pa\u0142acu prezydenckiego, w kt\u00f3rym przyjmowane s\u0105 zagraniczne delegacje i wizyty oficjalnych go\u015bci. Jest to przyk\u0142ad architektury kolonialnej, kt\u00f3rego budow\u0119 rozpocz\u0119to w 1900 r. W czasach kolonialnych pa\u0142ac pe\u0142ni\u0142 rol\u0119 siedziby francuskiego gubernatora. Poniewa\u017c Ho Chi Minh nie chcia\u0142 mieszka\u0107 w pa\u0142acu, specjalnie dla niego zbudowan\u0105 w ogrodach pa\u0142acowych skromn\u0105 chat\u0119 na palach. W tej te\u017c siedzibie przyjmowa\u0142 swoich go\u015bci. Je\u015bli zosta\u0142 obdarowany przez nich jak\u0105\u015b ro\u015blin\u0105 \u2013 a zdarza\u0142o si\u0119 to cz\u0119sto \u2013 sadzi\u0142 j\u0105 w ogrodzie otaczaj\u0105cym pa\u0142ac i jego chat\u0119. W ten spos\u00f3b powsta\u0142 pi\u0119kny, bogaty w r\u00f3\u017cnorodne gatunki drzew i krzew\u00f3w park.
\n\"swiatynia<\/a>Kolejn\u0105 atrakcj\u0105 turystyczn\u0105 w Hanoi jest \u015awi\u0105tynia Literatury. Sk\u0142ada si\u0119 z pi\u0119ciu dziedzi\u0144c\u00f3w (ustawione jeden za drugim) symbolizuj\u0105cych pi\u0119\u0107 element\u00f3w natury: wod\u0119, ogie\u0144 metal, drewno i ziemi\u0119. \u015arodkiem prowadzi droga, kt\u00f3ra przeznaczona by\u0142a dla kr\u00f3la, natomiast bocznymi \u015bcie\u017ckami wchodzili urz\u0119dnicy, wojskowi, uczniowie, nauczyciele. Pierwsze dwa dziedzi\u0144ce to ma\u0142e parki ze starymi drzewami, \u0142aweczkami i du\u017c\u0105 ilo\u015bci\u0105 starannie przyci\u0119tej zieleni. To miejsca ciche z dala od miejskiego ha\u0142asu, gdzie studenci mogli w spokoju odpocz\u0105\u0107. Na trzecim dziedzi\u0144cu (zwanym Ogrodem Nagrobk\u00f3w) znajduje si\u0119 Studnia Niebia\u0144skiej Czysto\u015bci, wok\u00f3\u0142 kt\u00f3rego stoj\u0105 na \u017c\u00f3\u0142wiach kamienne stele. Wyryto na nich 1306 nazwisk uczonych, kt\u00f3rzy zdali tu egzaminy (niekt\u00f3re pochodz\u0105 z 1442r.), co wcale nie by\u0142o takie proste. Na kilka tysi\u0119cy kandydat\u00f3w na doktor\u00f3w, zaledwie kilku zostawa\u0142o mandarynami, a egzamin trwa\u0142 przesz\u0142o miesi\u0105c. Na czwartym dziedzi\u0144cu (zwanym Dziedzi\u0144cem Sanktuarium M\u0105dro\u015bci) s\u0105 sale, w kt\u00f3rych na o\u0142tarzach stoj\u0105 podobizny Konfucjusza i czterech jego najbli\u017cszych uczni\u00f3w oraz wyr\u00f3\u017cnionych filozof\u00f3w. Pi\u0105ty dziedziniec na kt\u00f3rym niegdy\u015b sta\u0142 uniwersytet, zosta\u0142 zrekonstruowany po tym, jak w 1946 r. Francuzi zbombardowali go. Wn\u0119trza pawilon\u00f3w ozdobione s\u0105 ornamentami przedstawiaj\u0105cymi smoki, feniksy, lotosy, owoce oraz symbole yin-yang, dzieci\u0144ce za\u015b obfituj\u0105 w bogat\u0105 ro\u015blinno\u015b\u0107. Ca\u0142o\u015b\u0107 zajmuje powierzchni\u0119 5,6 ha. Jedna z pierwszych \u015bwi\u0105ty\u0144 a zarazem pierwszy uniwersytet w kraju. Zosta\u0142a zbudowana w 1070 r. na cze\u015b\u0107 chi\u0144skiego filozofa Konfucjusza. Na pocz\u0105tku mogli w niej kszta\u0142ci\u0107 si\u0119 tylko cz\u0142onkowie szlacheckich rod\u00f3w, p\u00f3\u017aniej dekretem kr\u00f3lewskim zosta\u0142a udost\u0119pniona zwyk\u0142ym obywatelom. Czasami ca\u0142e wioski sk\u0142ada\u0142y si\u0119 na nauk\u0119 jednego, najzdolniejszego spo\u015br\u00f3d ich mieszka\u0144c\u00f3w ucznia. Kiedy po zako\u0144czeniu studi\u00f3w (co czasami trwa\u0142o nawet 7 lat) m\u00f3g\u0142 piastowa\u0107 intratne stanowisko w administracji pa\u0144stwowej, wioski czerpa\u0142y z tego wymierne korzy\u015bci. \u015awi\u0105tynia do dzisiaj pozostaje symbolem wietnamskiej nauki i szacunku, jakim Wietnamczycy darz\u0105 nauk\u0119 i literatur\u0119 (w kraju tym jest 5,5% os\u00f3b powy\u017cej 15 roku \u017cycia, kt\u00f3re nie potrafi\u0105 czyta\u0107, ani pisa\u0107, w Polsce dla por\u00f3wnania ten wska\u017anik wynosi 0,2%).
\n\"Hue\"<\/a>Z Hanoi go\u015bcie \u201eudali si\u0119\u201d si\u0119 na po\u0142udnie kraju, do miasta Hue po\u0142o\u017conego w \u015brodkowej, najw\u0119\u017cszej cz\u0119\u015bci Wietnamu. Hue pe\u0142ni\u0142o rol\u0119 stolicy Wietnamu w latach 1687-1945. Do ko\u0144ca XIII wieku miasto nosi\u0142o nazw\u0119 Phu Xuan i pe\u0142ni\u0142o rol\u0119 obronn\u0105. W\u0142adz\u0119 sprawowali miejscowi mo\u017cnow\u0142adcy. W 1802 roku miasto przesz\u0142o pod panowanie cesarza Gia Long, zosta\u0142o siedzib\u0105 dynastii Nguyen oraz stolic\u0105 protektoratu Annamu. W\u0142adcy z dynastii Nguyen, kt\u00f3rzy po raz pierwszy w historii zjednoczyli Wietnam od Rzeki Czerwonej na p\u00f3\u0142nocy a\u017c do Delty Mekongu na po\u0142udniu w Hue wznie\u015bli siedzib\u0119 godn\u0105 swojej pot\u0119gi. Na brzegu Perfumowej Rzeki wznie\u015bli twierdz\u0119 o powierzchni 4 km kw., obwarowan\u0105 wysokim na 6,5 m murem. W jej sercu powsta\u0142o si\u0119 Cesarskie (Zakazane) Miasto. Mia\u0142o ono pe\u0142ni\u0107 rol\u0119 prywatnej rezydencji cesarskiej na wz\u00f3r Zakazanego Miasta w Pekinie. Cesarz, konkubiny, dzieci i eunuchowie \u2013 tylko oni mieli wst\u0119p do Zakazanego Miasta kryj\u0105cego si\u0119 za murami twierdzy. Po konferencji genewskiej Hu\u1ebf znalaz\u0142o si\u0119 w bezpo\u015bredniej blisko\u015bci linii demarkacyjnej, co przynios\u0142o fatalny skutek – w czasie wojny wietnamskiej by\u0142o wielokrotnie niszczone zar\u00f3wno przez stron\u0119 wietnamsk\u0105, jak i ameryka\u0144sk\u0105. Dzi\u015b Zakazane Miasto to wielki zielony plac, a ze wspania\u0142ych pawilon\u00f3w zachowa\u0142y si\u0119 jedynie fundamenty. Dopiero od 1993 roku, kiedy to Cytadela Hue znalaz\u0142a si\u0119 na Li\u015bcie \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO, rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 prace renowacyjne, w czym spory udzia\u0142 mia\u0142 zesp\u00f3\u0142 polskich konserwator\u00f3w kierowany przez Kazimierza Kwiatkowskiego. Obecnie na stan odnawianych zabytk\u00f3w niekorzystnie wp\u0142ywa klimatyczne po\u0142o\u017cenie Hue \u2013 du\u017ca wilgotno\u015b\u0107 powietrza sprzyja namna\u017caniu si\u0119 licznych porost\u00f3w na kamiennych i porcelanowych elementach budowli. Rz\u0105dz\u0105cy z Zakazanego Miasta w\u0142adcy z dynastii Nguyen jeszcze za \u017cycia budowali dla siebie niesamowite grobowce, przypominaj\u0105ce pa\u0142ace. S\u0105 one usytuowane na brzegu Rzeki Perfumowej. Pan Artur przybli\u017cy\u0142 nam dwa z nich \u2013 grobowiec cesarza Tu Duka i Khai Dinha. Kamienne rze\u017aby s\u0142oni i wojska mia\u0142y pilnowa\u0107 spokojnego snu cesarza.
\n<\/a>Na po\u0142udniowy-wsch\u00f3d od Hue, pomi\u0119dzy dwoma pasmami g\u00f3rskimi, w szerokiej na 2 km dolinie jest po\u0142o\u017cone M\u1ef9 S\u01a1n \u2212 imponuj\u0105cy zabytkowy kompleks \u015bwi\u0105ty\u0144, pozosta\u0142o\u015b\u0107 po sanktuarium religijnym Czam\u00f3w, kt\u00f3re istnia\u0142o tu mi\u0119dzy IV a XV w. n.e. Chocia\u017c \u015bwi\u0105tynie czamskie by\u0142y inspirowane sztuk\u0105 hindusk\u0105, charakteryzuj\u0105 si\u0119 wieloma elementami sztuki buddyjskiej. Obiekty te zosta\u0142y wzniesione bez \u017cadnej zaprawy, co pozwala wysnu\u0107 hipotez\u0119, \u017ce ceg\u0142y i kamienie tworz\u0105ce te monumentalne budowle by\u0142y \u0142\u0105czone ze sob\u0105 specjalny, ro\u015blinnym klejem. Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie jest to miejsce opuszczony i cz\u0119\u015bciowo zrujnowane, kt\u00f3re poch\u0142ania d\u017cungla. W 1999 r. M\u1ef9 S\u01a1n zosta\u0142o wpisane na List\u0119 \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO. W pracach renowacyjnych prowadzonych na terenie kompleksu My Son wzi\u0119\u0142a udzia\u0142 pracownia architektoniczna z Lublina pod kierownictwem architekta i konserwatora zabytk\u00f3w Kazimierza Kwiatkowskiego. Kierowa\u0142 pracami konserwatorskimi w Wietnamie od 1981 r. do swojej \u015bmierci w 1997 r. Dedykowano mu tablice pami\u0105tkowe s\u0105 w Purpurowym Zakazanym Mie\u015bcie (pa\u0142ac cesarski) w Hue oraz w sanktuarium religijnym Czam\u00f3w w M\u1ef9 S\u01a1n.
\n\"kwiatkowski\"<\/a>\"Hoi<\/a>Kazimierz Kwiatkowski zas\u0142u\u017cy\u0142 si\u0119 szczeg\u00f3lnie mieszka\u0144com niewielkiego miasta Hoi An. Uwa\u017cany jest tutaj za m\u0119\u017ca opatrzno\u015bciowego. Hoi An, po\u0142o\u017cone przy uj\u015bciu rzeki Thu B\u1ed3n do morza istnia\u0142o ju\u017c 2000 lat temu, ale dopiero w XVI i XVII wieku mo\u017cni z rodu Nguy\u1ec5n uczynili z niego najwa\u017cniejszy port handlowy w tej cz\u0119\u015bci kontynentu. Osiedlali si\u0119 tu Portugalczycy i Brytyjczycy, Chi\u0144czycy i Japo\u0144czycy. Od XVIII wieku miasto coraz bardziej traci\u0142o na znaczeniu na korzy\u015b\u0107 Da Nang, kt\u00f3re sta\u0142o si\u0119 najwa\u017cniejszym portem w tej cz\u0119\u015bci wybrze\u017ca. Hoi An skurczy\u0142o si\u0119, zastyg\u0142o, jego presti\u017c spad\u0142. Miasto popada\u0142o coraz bardziej w ruin\u0119 i w latach 80. XX w. komunistyczne w\u0142adze uzna\u0142y, \u017ce wyburz\u0105 kilkusetletnie domy, by w ich miejscu postawi\u0107 wspania\u0142e, pot\u0119\u017cne bloki. Na szcz\u0119\u015bcie dla Hoi An i turyst\u00f3w z ca\u0142ego \u015bwiata, w niedalekim My Son dzia\u0142a\u0142 Kazimierz Kwiatkowski, architekt i konserwator zabytk\u00f3w. Plany wietnamskich w\u0142adz zje\u017cy\u0142y mu w\u0142os na g\u0142owie – sobie tylko znanymi argumentami i si\u0142ami przekona\u0142 urz\u0119dnik\u00f3w do renowacji starego miasta Hoi An i w efekcie ko\u0144cowym \u2013 wpisu na List\u0119 \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO w 1999 r. (wraz z My Son). Kazimierz \u201eKazik\u201d Kwiatkowski, w Polsce niemal nieznany, w \u015brodkowym Wietnamie jest legend\u0105 uwiecznion\u0105 pomnikiem w Hoi An ods\u0142oni\u0119tym w 2007 r. Opr\u00f3cz zdj\u0119\u0107 pomnika i bajecznie kolorowych uliczek ozdobionych lampionami pan Artura zaprezentowa\u0142 r\u00f3wnie\u017c zdj\u0119cia wn\u0119trz ciekawych, zabytkowych budynk\u00f3w, obro\u015bni\u0119tych bluszczem i kwiatami.
\n<\/a>Z le\u017c\u0105cego nad morzem, nieopodal Hue, Da Nang pan Artur przywi\u00f3z\u0142 zdj\u0119cia \u201edomku Gargamela\u201d pe\u0142ni\u0105cego rol\u0119 domu mieszkalnego i hotelu. T\u0119 cz\u0119\u015b\u0107 spotkania pan Artur zako\u0144czy\u0142 wyja\u015bnieniem zasad poruszania si\u0119 po mie\u015bcie, w kt\u00f3rym nie obowi\u0105zuj\u0105 \u017cadne zasady ruchu. Zilustrowa\u0142 liczne przyk\u0142ady potwierdzaj\u0105ce teori\u0119, \u017ce Wietnamczycy bij\u0105 wszelkie rekordy w ilo\u015bci towaru przewo\u017conego na jedno\u015bladach \u2013 ki\u015bcie banan\u00f3w, pu\u0142apki na kraby, warzywa, zawarto\u015b\u0107 sklepiku chemicznego. \u017baden samoch\u00f3d, poza busem, nie by\u0142by w stanie pomie\u015bci\u0107 tyle towar\u00f3w, ile na motorze, skuterze lub rowerze jest w stanie przewie\u017a\u0107 przeci\u0119tny Wietnamczyk. Przy okazji nadmieni\u0142, \u017ce infrastruktura komunikacyjna w Wietnamie jest s\u0142abo rozwini\u0119ta. Odleg\u0142o\u015bci nie mierzy si\u0119 w kilometrach, ale w godzinach: je\u015bli na drodze \u2013 kolejowej lub samochodowej \u2013 co\u015b si\u0119 stanie, to stoi si\u0119 cierpliwie i czeka, a\u017c awaria zostanie usuni\u0119ta. Najbezpieczniejszym sposobem podr\u00f3\u017cowania jest samolot.
\n\"tay<\/a>Drug\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 spotkania pan Artur rozpocz\u0105\u0142 od przybli\u017cenia kwestii zwi\u0105zanych z religiami wyznawanymi w Wietnamie. Dominuje buddyzm (60%), ale obok niego znajduj\u0105 miejsce inne wyznania \u2013 chrze\u015bcija\u0144stwo (10-12%), islam, animizm, kaodaizm oraz religia ancestralna. Ta ostania polega na sk\u0142adaniu ho\u0142du swoim przodkom: po ich \u015bmierci stawia si\u0119 w domach o\u0142tarzyki ze zdj\u0119ciem zmar\u0142ego, pami\u0105tk\u0105 po nim i kadzide\u0142kami. Kaodaizm jest oryginaln\u0105 wietnamsk\u0105 religi\u0105, z do\u015b\u0107 du\u017c\u0105 liczb\u0105 wyznawc\u00f3w we Francji i USA. Jest to religia jedno\u015bci, \u0142\u0105cz\u0105ca nauczania i wiary taoizmu, buddyzmu, konfucjanizmu, islamu, chrze\u015bcija\u0144stwa, spirytyzmu i d\u017cinizmu. Go\u015bcie obejrzeli zdj\u0119cie ze \u015bwi\u0105tyni buddyjskiej i kaodaistycznej zbudowanej w Tay Ninh, nieopodal tuneli C\u1ee7 Chi. Przy okazji na sali rozwin\u0119\u0142a si\u0119 dyskusja nad swastyk\u0105 – buddyjskim symbolem szcz\u0119\u015bcia i pomy\u015blno\u015bci.
\n<\/a>Kolejnym punktem prezentacji by\u0142a rzeka Mekong i wszystko, co w Wietnamie z t\u0105 rzek\u0105 jest zwi\u0105zane \u2013 uprawy w delcie Mekongu na urodzajnych glebach i rybo\u0142\u00f3wstwo. Z powodu tej obfito\u015bci delta Mekongu jest najg\u0119\u015bciej zaludnionym rejonem Wietnamu. Jest te\u017c spichlerzem tego kraju. Domy, szpitale, stacje benzynowe \u2013 wszystko budowane jest na palach. Mimo obfito\u015bci klimatycznej i przyrodniczej jest to region zamieszkany przez do\u015b\u0107 ubog\u0105 ludno\u015b\u0107. Podstawow\u0105 komunikacj\u0105 s\u0105 wszelkiego rodzaju jednostki p\u0142ywaj\u0105ce. Wielu Wietnamczyk\u00f3w mieszka na \u0142odziach \u2013 s\u0105 one ich domem i \u017ar\u00f3d\u0142em utrzymania jednocze\u015bnie. Na wodach Mekongu odbywaj\u0105 si\u0119 liczne targowiska, na kt\u00f3rych sprzedawane s\u0105 lokalne, \u015bwie\u017ce produkty dostarczane przez rolnik\u00f3w i hodowc\u00f3w. W wioskach natomiast rozwin\u0105\u0142 si\u0119 handel tym wszystkim, co mo\u017cna wy\u0142owi\u0107 z morza. W segregowaniu z\u0142owionych w ryb i owoc\u00f3w morza bior\u0105 udzia\u0142 ca\u0142e rodziny. Segregowane r\u0119cznie owoce po\u0142ow\u00f3w s\u0105 sprzedawane do restauracji. Go\u015bcie zgromadzeni w Izbie mieli okazj\u0119 zobaczy\u0107 jak wygl\u0105da taka praca od wczesnych godzin porannych na zdj\u0119ciach zrobionych przez pana Artura. Pr\u00f3bowali nawet zidentyfikowa\u0107 w\u015br\u00f3d wy\u0142owionych owoc\u00f3w morza kraby, homary, krewetki, o\u015bmiorniczki, w\u0119\u017ce morskie. Zdj\u0119cia by\u0142y wykonane w wiosce Mui Ne. Wioska mia\u0142a przez wieki lokalny charakter rybacki. Turystyczny rozw\u00f3j miejscowo\u015bci rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 w 1995 roku, gdy w\u0105ski pas ca\u0142kowitego za\u0107mienia S\u0142o\u0144ca 24 pa\u017adziernika 1995 roku przechodzi\u0142 dok\u0142adnie t\u0119dy. Styl \u017cycia w wiosce nie uleg\u0142 jednak \u017cadnej zmianie.
\n\"targ\"<\/a>A potem by\u0142a wizyta na jednym z targowisk, gdzie dominowa\u0142a sprzeda\u017c \u015bwie\u017cych p\u0142od\u00f3w rolnych i morskich. Ich bogactwo i kolorystyka zrobi\u0142y na wszystkich wra\u017cenie. Pan Artur podkre\u015bla\u0142, \u017ce smak owoc\u00f3w dost\u0119pnych na takich targowiskach nie przypomina w niczym smaku tych owoc\u00f3w dost\u0119pnych w sklepach, hurtowniach i targowiskach naszych miast. Ruch na takim bazarze te\u017c zrobi\u0142 na wszystkich wra\u017cenie \u2013 t\u0142um pieszych przeplata\u0142 si\u0119 z mas\u0105 r\u00f3\u017cnego rodzaju jedno\u015blad\u00f3w, kt\u00f3rymi po targowisku mo\u017cna si\u0119 przemieszcza\u0107 i na kt\u00f3re mo\u017cna za\u0142adowa\u0107 takie ilo\u015bci towar\u00f3w, jakie by\u0142y widoczne na poprzednich zdj\u0119ciach. Pan Artur te\u017c pr\u00f3bowa\u0142 d\u017awiga\u0107 w tradycyjny spos\u00f3b zakupy \u2013 na drewnianym koromy\u015ble (30-40 kg) i na w\u0142asnej g\u0142owie (20 kg). Do tej pory ma wra\u017cenie, \u017ce po tej ostatniej pr\u00f3bie jego szyja uleg\u0142a gwa\u0142townemu skr\u00f3ceniu.
\n<\/a>Z targowiska by\u0142 ju\u017c tylko krok do wszelkiego rodzaju jad\u0142odajni i restauracji, czyli opowie\u015bci o kuchni wietnamskiej. Zaliczana jest do jednej z najsmaczniejszych kuchni na \u015bwiecie. Bieda, kt\u00f3ra panowa\u0142a w Wietnamie sprawi\u0142a, \u017ce Wietnamczycy nauczyli si\u0119 przygotowywa\u0107 do spo\u017cycia wszystko, co do spo\u017cycia si\u0119 nadawa\u0142o, w\u0142\u0105cznie z \u017cabami, w\u0119\u017cami, psami i kotami. Psy i w\u0119\u017ce zaliczane s\u0105 do rarytas\u00f3w. Przygotowanie w\u0119\u017ca do konsumpcji i sama konsumpcja mog\u0105 trwa\u0107 nawet kilka godzin. Pan Artur zach\u0119ca\u0142 przysz\u0142ych turyst\u00f3w do korzystania w Wietnamie z wszelkich jad\u0142odajni \u2013 nawet tych najmniejszych, ulicznych, wr\u0119cz miniaturowych \u2013 jedzenie jest smaczne, czyste i tak przygotowane, \u017ce nikomu nie powinno zaszkodzi\u0107. Pan Artur mia\u0142 nawet przyjemno\u015b\u0107 uczestniczy\u0107 przypadkiem w doskona\u0142ym przyj\u0119ciu, kt\u00f3re odbywa\u0142o si\u0119 w prywatnym domu przy drzwiach otwartych, a funkcj\u0119 sto\u0142u pe\u0142ni\u0142a pod\u0142oga. Nie by\u0142o wi\u0119c problemu z przygotowaniem dodatkowego miejsca dla niespodziewanego go\u015bcia.
\n\"pola<\/a>Podstawowym jednak produktem w kuchni wietnamskiej jest ry\u017c. Wietnam jest jednym z najwi\u0119kszych producent\u00f3w ry\u017cu na \u015bwiecie obok takich pa\u0144stw jak Chiny, Indie, Tajlandia, Indonezja i Filipiny. Obecnie w Wietnamie powierzchnia zasiew\u00f3w ry\u017cu zajmuje ok. 77% og\u00f3lnej powierzchni zasiew\u00f3w. W delcie Mekongu ry\u017c zbiera si\u0119 3 razy w roku. W\u015br\u00f3d p\u00f3l ry\u017cowych pan Artur znalaz\u0142 pole z grobowcem zmar\u0142ego, kt\u00f3rego rodzina pochowa\u0142a w miejscu pe\u0142nym gwarantuj\u0105cym mu dostatek po \u015bmierci. Na jednej z fotografii pokaza\u0142 pola obsadzone ry\u017cem w r\u00f3\u017cnej fazie wzrostu i dojrzewania, co przejawia\u0142o si\u0119 przer\u00f3\u017cnymi odcieniami zieleni. Ry\u017c jest podstawowym sk\u0142adnikiem wielu produkt\u00f3w spo\u017cywczych – cukierk\u00f3w, chips\u00f3w, plack\u00f3w, papieru ry\u017cowego, kt\u00f3ry s\u0142u\u017cy do zawijania sajgonek. Kawa i herbata to kolejne uprawy, w kt\u00f3rych produkcji Wietnam znajduje si\u0119 w \u015bwiatowej czo\u0142\u00f3wce. Pan Artur dzi\u0119ki tej podr\u00f3\u017cy odkry\u0142 \u015bwietny spos\u00f3b na podlewanie przydomowych ogr\u00f3dk\u00f3w \u2013 zamiast uwija\u0107 si\u0119 z jedn\u0105 konewk\u0105, mo\u017cna zastosowa\u0107 patent wietnamski \u2013 koromys\u0142o z dwiema konewkami.
\nPoniewa\u017c Wietnam le\u017ca\u0142 na Jedwabnym Szklaku, rozwin\u0119\u0142a si\u0119 w nim produkcja jedwabiu. Na zdj\u0119ciach mo\u017cna by\u0142o obejrze\u0107 spos\u00f3b zbierania nici jedwabnej z kokon\u00f3w jedwabnik\u00f3w (zmoczonych uprzednio gor\u0105cym p\u0142ynem), kt\u00f3r\u0105 nast\u0119pnie zwija si\u0119 na szpul\u0119. Z jednego kokonu otrzymuje si\u0119 ok. 1,6 km bardzo cienkiej nici. Nast\u0119pnie jest ona poddawana procesowi prz\u0119dzenia w celu uzyskania prz\u0119dzy jedwabnej, b\u0119d\u0105cej surowcem do produkcji tkanin.
\n\"plaze\"<\/a>Na zako\u0144czenie Pan Artur przekaza\u0142 zebranym go\u015bciom kilka ciekawostek zwi\u0105zanych z Wietnamem. Pokaza\u0142 na zdj\u0119ciach typowe dla krajobrazu wietnamskiego drzewa i ro\u015bliny \u2013 na przyk\u0142ad drzewa rosn\u0105ce korzeniami do g\u00f3ry w delcie Mekongu lub plantacje drzew kauczukowych, z kt\u00f3rych pozyskuje si\u0119 mleczko kauczukowe podobnie, jak u nas sok brzozowy. W Wietnamie jest bardzo \u017cywy kult pracy \u2013 pracuj\u0105 wszyscy: dzieci, doro\u015bli i osoby starsze, o ile tylko si\u0142y im na to pozwalaj\u0105. Kobiety wietnamskie wykonuj\u0119 wszystkie zaj\u0119cia i \u017cadnej pracy si\u0119 nie boj\u0105. Wietnamczycy s\u0105 wielkimi tradycjonalistami \u2013 ceni\u0105 sobie rodzin\u0119 i s\u0105 do niej bardzo przywi\u0105zani. Tak, jak przywi\u0105zani s\u0105 do ziemi i miejsca, sk\u0105d pochodz\u0105. Du\u017cym szacunkiem ciesz\u0105 si\u0119 osoby starsze. Wietnamczycy bardzo lubi\u0105 si\u0119 fotografowa\u0107. \u015alub nie jest tak wa\u017cny, jak sesja zdj\u0119ciowa, kt\u00f3ra potrafi trwa\u0107 nawet 2 tygodnie. Podczas \u015blubu i wesela wietnamskiego to pan m\u0142ody ponosi koszty fotografa i koszty te mog\u0105 przekroczy\u0107 koszt samego wesela. Wyja\u015bni\u0142 r\u00f3wnie\u017c, \u017ce Wietnamczycy s\u0105 narodem wielokulturowym i zr\u00f3\u017cnicowanym charakterologicznie, r\u00f3wnie\u017c z powodu zr\u00f3\u017cnicowanego klimatu – Wietnamczycy mieszkaj\u0105cy na po\u0142udniu kraju s\u0105 otwarci, serdeczni, wr\u0119cz \u017cywio\u0142owi, podobnie ja w Europie narody zamieszkuj\u0105ce jej po\u0142udniowe kraje, za\u015b Wietnamczycy z cz\u0119\u015bci p\u00f3\u0142nocnej s\u0105 bardzie surowi, tak jak surowy mo\u017ce by\u0107 klimat zwrotnikowy monsunowy w obszarach g\u00f3rskich i nie prowadz\u0105 tak o\u017cywionego \u017cycia nocnego, jak ich krajanie w delcie Mekongu. Zar\u00f3wno jednak ci z po\u0142udnia i ci z p\u00f3\u0142nocy s\u0105 uprzejmi i przyja\u017anie nastawienie do turyst\u00f3w. A turystyka w Wietnamie rozwija si\u0119 bardzo pr\u0119\u017cnie. Sprzyja temu bardzo d\u0142uga linia brzegowa, ciep\u0142e wody Morza Po\u0142udniowochi\u0144skiego oraz pi\u0119kne pla\u017ce. Powstaje mn\u00f3stwo hoteli, do kt\u00f3rych przybywaj\u0105 tury\u015bci spragnieni odpoczynku i obcowania z pi\u0119kn\u0105 przyrod\u0105.
\n\"Wietnam.jpg3\"<\/a>A poniewa\u017c za oknami Izby zd\u0105\u017cy\u0142a ju\u017c zapa\u015b\u0107 ciemno\u015b\u0107, pan Artur postanowi\u0142 zako\u0144czy\u0107 swoj\u0105 prezentacj\u0119. Zako\u0144czy\u0142 j\u0105 przytoczeniem wietnamskiej sentencji: wczoraj to historia, jutro to tajemnica, a dzisiaj \u201ezapraszam na kaw\u0119, herbat\u0119 i sajgonki\u201d. I rzeczywi\u015bcie \u2013 \u017cona pana Artura wnios\u0142a na sal\u0119 talerze z gor\u0105cymi sajgonkami z krewetek i warzyw. Niech ci, kt\u00f3rzy nie przybyli na to spotkanie, \u017ca\u0142uj\u0105 \u2013 by\u0142o przepysznie, pod ka\u017cdym wzgl\u0119dem!<\/p>\n

Powr\u00f3t<\/a><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Zebranych w Izbie licznych go\u015bci przywita\u0142a Danusia Michalik. Poinformowa\u0142a o dw\u00f3ch projektach, kt\u00f3re b\u0119d\u0105 realizowane w Izbie w nadchodz\u0105cych miesi\u0105cach i zaprosi\u0142a zebranych na wydarzenia, kt\u00f3re w ich ramach odb\u0119d\u0105 si\u0119 w Izbie. Nast\u0119pnie Ania Machowska, w zast\u0119pstwie Leszka Patejuka, przytoczy\u0142a kilka ciekawostek na temat Wietnamu, por\u00f3wnuj\u0105c je z polskimi \u2026 Continue reading → <\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":[],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/fundacjaoda.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/10630"}],"collection":[{"href":"http:\/\/fundacjaoda.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"http:\/\/fundacjaoda.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/fundacjaoda.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/fundacjaoda.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=10630"}],"version-history":[{"count":27,"href":"http:\/\/fundacjaoda.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/10630\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":10685,"href":"http:\/\/fundacjaoda.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/10630\/revisions\/10685"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/fundacjaoda.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=10630"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}